İstatistik eleştirisine yanıt; teşekkür cümlesi ve yapılan değişiklikten ibaret olmamalıdır. Önce eleştirinin bilimsel gerekçesi belirlenir, analiz ve veri yeniden kontrol edilir, gerekiyorsa ek analiz yapılır; yanıt mektubunda karar, gerekçe, sonuç ve makaledeki değişiklik yeri birlikte gösterilir.
Hakem yorumunu önce sınıflandırın
Bu ayrım önemlidir; her yoruma otomatik olarak yeni test eklemek doğru değildir. Bazen sorun analizde değil, yöntemin yeterince açıklanmamasındadır. Bazen de hakemin istediği analiz çalışma sonrası, veri odaklı ve birincil sorudan uzak olabilir.
- Açık bir hata veya eksik raporlama
- Makul fakat birden fazla çözümü olan yöntemsel sorun
- Verinin yanıtlayamayacağı yeni bir araştırma sorusu
- Çalışmanın tasarımıyla çelişen analiz talebi
- Yanlış anlama doğuran belirsiz yöntem veya tablo anlatımı
Yanıta geçmeden önce dört dosyayı karşılaştırın
Örneklem sayısı, referans kategoriler, model numaraları ve p değerleri bu dosyalar arasında tutarlı olmalıdır. Hakem bir noktayı işaret ettiğinde yalnız o hücreyi değil, aynı sonucun makaledeki bütün tekrarlarını kontrol etmek gerekir.
- Protokol veya önceden belirlenmiş analiz planı
- Nihai veri seti ve veri sözlüğü
- Analiz çıktıları/kodu ve tablolar
- Özet, yöntem, bulgular ve ek dosyalar
Güçlü bir yanıtın yapısı
Yanıt dört parçadan oluşabilir: (1) yorumun anlaşıldığını gösteren kısa ifade, (2) bilimsel değerlendirme ve karar, (3) yapılan analiz/değişiklik ve nicel sonucu, (4) makaledeki sayfa-satır veya tablo konumu.
Örnek yapı: “Hakemin çoklu karşılaştırma konusundaki değerlendirmesine katılıyoruz. Önceden tanımlanan birincil sonlanım dışındaki beş ikincil karşılaştırma için Benjamini–Hochberg düzeltmesi uygulandı. Düzeltilmiş sonuçlar Tablo 3 ve Yöntem bölümüne eklendi; ana yorum değişmedi.” Gerçek yöntem ve sonuç neyse yanıt ona göre yazılmalıdır.
Ek analiz talebi ne zaman reddedilebilir?
Talep bilimsel olarak uygun değilse, veri o analizi desteklemiyorsa veya yeni analiz ciddi biçimde yanıltıcı olacaksa kibar ve kanıta dayalı biçimde reddedilebilir. Ancak yalnız “çalışmanın kapsamı dışındadır” demek çoğu zaman yetersizdir.
Neden uygun olmadığı; örneğin olay sayısının model için yetersizliği, değişkenin ölçülmemiş olması, analiz varsayımının sağlanmaması veya talebin post-treatment ayarlamaya yol açması açıklanmalıdır. Mümkünse betimleyici sonuç, duyarlılık analizi veya açık bir sınırlılık sunulabilir.
Revizyonda sık görülen istatistik sorunları
- Sadece p değerlerinin sunulması, etki ve güven aralıklarının eksikliği
- Birincil ve ikincil sonuçların ayrılmaması
- Çoklu karşılaştırma ve model seçimi şeffaflığının yetersizliği
- Eksik veri ve takip kaybının açıklanmaması
- Regresyonda kovaryat seçiminin gerekçesiz olması
- Tablo, metin ve özet arasında sayı/yön uyuşmazlığı
Sık sorulan sorular
Hakemin istediği her ek analiz yapılmalı mı?
Hayır. Analiz araştırma sorusu, tasarım, veri yapısı ve örneklemle uyumlu olmalıdır. Uygun olmayan talep gerekçeli biçimde reddedilebilir veya alternatif sunulabilir.
Yeni analiz sonuçları ana bulguyla çelişirse ne yapılır?
Çelişki gizlenmemeli; analizin amacı, varsayımları ve sonuçları açıkça raporlanmalı, ana yorum gerekirse yeniden sınırlandırılmalıdır.
Sadece yanıt mektubunu düzeltmek yeterli midir?
Hayır. Kabul edilen her değişiklik makalenin ilgili bölümlerine, tablolara ve ek dosyalara tutarlı biçimde yansıtılmalıdır.
Temel kaynaklar
- ICMJE Recommendations — Hakemlik ve makale hazırlama
- EQUATOR Network — Çalışma türüne uygun raporlama kılavuzları
- COPE — Peer review guidance
Bu içerik genel bilimsel bilgilendirme amacı taşır; tek başına çalışma özelinde istatistiksel karar veya etik/hukuki görüş oluşturmaz.
Bu yöntemin sizin tasarımınıza uygun olup olmadığını birlikte değerlendirelim.
Araştırma sorusu, değişken listesi ve mevcut aşamanızı kısaca paylaşın; ihtiyaç duyulan desteğin kapsamını netleştirelim.